Spis treści
Co widać na zdjęciu z 1974 roku?
Archiwalne zdjęcie Wysokiej z 1974 r., wykonane przez Bogusława Linette, pokazuje jednocześnie kościół NMP Różańcowej w Wysokiej i ryglową dzwonnicę. Ten kadr zestawia dwa najbardziej rozpoznawalne elementy zespołu przykościelnego: barokową fasadę z dwiema wieżyczkami oraz XVIII-wieczną konstrukcję szachulcową (źródło: Wikimedia Commons, Archiwum Cyfrowe im. Józefa Burszty, 1974; Region Wielkopolska).
Ryglowa dzwonnica w kadrze
Dzwonnica szachulcowa to wolnostojąca wieża o konstrukcji szkieletowej, charakteryzująca się ciemnymi belkami, jasnymi polami ścian i dachem namiotowym. Według katalogu Region Wielkopolska pochodzi prawdopodobnie z lat 1760-1766, a jej dzwony datowane są na XVII i XIX wiek.
Na czarno-białej fotografii kontrast między belkami a wypełnieniem ścian jest szczególnie czytelny. Dzisiejszy odbiorca widzi ten sam układ materiałów w kolorze: biały tynk, ciemne drewno szachulca oraz dachówkę o ceglastym odcieniu. Nie trzeba znać wszystkich detali zabytku, by rozpoznać jego sylwetkę z daleka.
- Dzwonnica szachulcowa w Wysokiej ma konstrukcję ryglową, w której drewniany szkielet dzieli ścianę na widoczne pola.
- Dach namiotowy dzwonnicy tworzy zwartą, wysoką bryłę odróżniającą ją od niskiego muru przykościelnego.
- Dzwony z XVII i XIX wieku łączą w jednym obiekcie elementy pochodzące z różnych okresów historycznych.
- Dzwonnica stoi przy kościele NMP Różańcowej, dlatego stanowi dobry punkt orientacyjny przy analizie starych fotografii.
To właśnie dzwonnica jest najprostszym punktem odniesienia, gdy ogląda się stare zdjęcia Wysokiej albo porównuje widoki wykonane z różnych stron placu. Więcej o jej konstrukcji opisuje tekst dzwonnica szachulcowa w Wysokiej.
Kościół z dwiema wieżyczkami
Kościół NMP Różańcowej w Wysokiej to późnobarokowa świątynia trójnawowa z wydłużonym prezbiterium, zakrystią w osi i dwiema niskimi wieżami w narożach fasady. Na zdjęciu z 1974 r. widoczna jest przede wszystkim charakterystyczna bryła świątyni, nie zaś jej stan techniczny, którego fotografia sama nie pozwala ocenić.
Źródła opisują także klasycystyczny portyk wgłębny z parą kolumn, powstały około 1800 r. Jest to ważny szczegół podczas oglądania zdjęć wykonanych od frontu. Wysocki kościół bywa datowany w źródłach różnie: Region Wielkopolska podaje lata 1707-1715, Wikipedia lata 1727-1729, a projekt „Zabytki z drewna” wskazuje rok 1727. Najuczciwiej mówić więc o budowie w okresie 1707-1729.
- Dwie niskie wieże fasady są cechą rozpoznawczą kościoła NMP Różańcowej w Wysokiej.
- Trzy nawy świątyni określają jej układ przestrzenny, choć nie są widoczne w pełni na zewnętrznym kadrze z 1974 r.
- Portyk z około 1800 r. pomaga odróżnić fasadę kościoła od zabudowań dawnego klasztoru.
- Kościół był dawniej związany z kanonikami regularnymi, których do Wysokiej sprowadziła Apolinara Tuczyńska w 1695 r.
Jedno zdjęcie nie zastępuje opisu architektury, ale pozwala uchwycić relację między fasadą a dzwonnicą. Układ ten omawia szerzej artykuł dwie wieże i trzy nawy.
Opis fotografii z 1974 r. identyfikuje w kadrze ryglową dzwonnicę i barokowy kościół parafialny w Wysokiej. - Wikimedia Commons, plik ze zbioru Archiwum Cyfrowego im. Józefa Burszty, 1974
Kto zrobił zdjęcie i skąd ono pochodzi?
Zdjęcie kościoła i dzwonnicy w Wysokiej wykonał Bogusław Linette w 1974 r. Fotografia pochodzi ze zbioru Archiwum Cyfrowego im. Józefa Burszty, a jej plik udostępniono w Wikimedia Commons z informacją o autorze, roku wykonania i licencji CC BY-SA 3.0 PL.
Bogusław Linette i Archiwum Cyfrowe im. Józefa Burszty
Bogusław Linette jest wskazany w opisie pliku jako autor fotografii. Przy korzystaniu ze zdjęcia należy trzymać się tych danych i nie dopowiadać biografii autora ani historii całej kolekcji, jeśli nie wynikają one bezpośrednio z opisu archiwalnego.
Archiwum Cyfrowe im. Józefa Burszty jest nazwą podaną przy źródle zdjęcia. Dla czytelnika najważniejsze jest zachowanie pełnego łańcucha informacji: autor, rok, instytucja przechowująca oraz warunki licencyjne.
- Autor fotografii został oznaczony jako Bogusław Linette, co powinno znaleźć się przy każdym przedruku zdjęcia.
- Rok 1974 określa czas powstania konkretnego kadru, a nie datę budowy kościoła ani dzwonnicy.
- Archiwum Cyfrowe im. Józefa Burszty stanowi wskazane przy pliku źródło zbioru.
- Wikimedia Commons udostępnia opis pliku, dzięki któremu można sprawdzić podstawowe metadane fotografii.
Jak zachować opis zdjęcia przy publikacji?
Poprawny podpis powinien zawierać co najmniej cztery elementy: autora, rok, źródło i licencję. Dla tego pliku można użyć zapisu: „fot. Bogusław Linette, 1974, Archiwum Cyfrowe im. Józefa Burszty, CC BY-SA 3.0 PL”.
Taki podpis nie jest ozdobnikiem. Pozwala kolejnym osobom odnaleźć pierwotny plik, rozpoznać kontekst zdjęcia i sprawdzić zasady jego wykorzystania.
- Najpierw odczytaj nazwisko autora i rok z opisu pliku w Wikimedia Commons.
- Następnie wpisz nazwę Archiwum Cyfrowego im. Józefa Burszty jako źródło zbioru.
- Dodaj oznaczenie CC BY-SA 3.0 PL, ponieważ jest ono częścią warunków udostępnienia fotografii.
- Umieść podpis bezpośrednio pod zdjęciem albo w czytelnym wykazie ilustracji.
Jak porównać zdjęcie z 1974 r. z dzisiejszym widokiem?
Porównanie zdjęcia Wysokiej z 1974 r. z obecnym widokiem wymaga czterech kroków: ustalenia punktu obserwacji, rozpoznania dzwonnicy, sprawdzenia przebiegu muru i zestawienia wież kościoła. Najbezpieczniej opisywać wyłącznie różnice widoczne na fotografiach, bez przypisywania ich remontom lub zniszczeniom bez źródła.
Od którego elementu zacząć porównanie?
Pierwszy krok to odnalezienie dzwonnicy szachulcowej i linii muru przykościelnego. Te elementy mają trwałą formę, dzięki czemu łatwiej dobrać współczesny punkt widzenia niż przy porównywaniu samych drzew, samochodów czy nawierzchni.
Mur wokół dziedzińca przykościelnego pochodzi z XVIII wieku i ma dwie bramy. W fotografii porównawczej pomocne będą kierunek muru, położenie bramy oraz odległość między dzwonnicą a fasadą kościoła.
- Dzwonnica ryglowa jest stałym punktem odniesienia, ponieważ jej bryła odróżnia się od muru i fasady świątyni.
- Mur przykościelny z dwiema bramami pozwala rozpoznać kierunek, z którego wykonano zdjęcie.
- Dwie wieże kościoła pomagają sprawdzić, czy aparat był ustawiony od strony fasady.
- Portyk klasycystyczny może potwierdzić właściwy kadr, jeśli jest widoczny na obu zdjęciach.
Współczesne zdjęcia muru, bramy i dzwonnicy
W Wikimedia Commons dostępne są współczesne fotografie wykonane przez użytkownika MOs810, przedstawiające mur, bramę i dzwonnicę w Wysokiej. Zdjęcia te są oznaczone licencją CC BY-SA 3.0, dlatego przy zestawieniu z kadrem Bogusława Linette trzeba zachować osobne podpisy autorów i licencji.
Najlepiej działa proste porównanie „przed i teraz”: po lewej fotografia Linettego z 1974 r., po prawej współczesny obraz tego samego zespołu. Podpis powinien jasno oddzielać fakty widoczne na zdjęciu od interpretacji.
- Ustaw aparat tak, aby dzwonnica znalazła się w podobnym miejscu kadru jak na fotografii z 1974 r.
- Porównaj linię muru, położenie bramy oraz proporcje wież kościoła.
- Zapisz tylko obserwowalne różnice, na przykład obecność innych drzew lub zmianę perspektywy.
- Podaj autorów obu zdjęć i oznaczenia licencji przy publikacji zestawienia.
Stare zdjęcie i współczesny kadr tworzą wiarygodne porównanie wtedy, gdy odnoszą się do tych samych elementów zespołu kościelnego, a nie gdy próbują wyjaśniać nieudokumentowaną historię remontów.
Gdzie szukać archiwalnych zdjęć Wysokiej?
Archiwalnych zdjęć Wysokiej w powiecie pilskim należy szukać przede wszystkim w Wikimedia Commons, serwisie Szukaj w Archiwach i bibliotece cyfrowej Polona. Dla materiałów z lat 1942-1945 przydaje się także niemiecka nazwa Weißeck, ponieważ wtedy tak określano Wysoką (źródło: Wikipedia: Wysoka, stan opisany dla lat 1942-1945).
Jak korzystać z Wikimedia Commons?
W Wikimedia Commons należy rozpocząć od nazwy miejscowości, następnie sprawdzić opis każdego pliku i upewnić się, że chodzi o Wysoką w powiecie pilskim. Ta ostrożność ma znaczenie, ponieważ istnieją inne miejscowości o nazwie Wysoka, w tym Wysoka na Śląsku.
- Hasło „Wysoka powiat pilski” zawęża wyniki do miasta na Krajnie.
- Nazwa „kościół NMP Różańcowej Wysoka” pomaga odróżnić właściwą świątynię od innych kościołów.
- Ryglowa dzwonnica jest rozpoznawalnym detalem, który pozwala sprawdzić miejsce na fotografii.
- Opis pliku powinien wskazywać autora, datę, źródło oraz licencję przed dalszym użyciem zdjęcia.
Gdzie wpisać nazwę Wysoka w archiwach państwowych?
Wyszukiwanie w serwisie Szukaj w Archiwach najlepiej rozpocząć od kilku wariantów: „Wysoka”, „Wysoka pow. pilski” oraz „Wysoka Krajna”. Narodowe Archiwum Cyfrowe i inne archiwa mogą mieć opisy pod różnymi nazwami administracyjnymi, dlatego jeden wariant wyszukiwania rzadko wystarcza.
Polona Biblioteki Narodowej jest drugim miejscem, w którym można sprawdzać pocztówki, wydawnictwa regionalne oraz zdigitalizowane druki. Dostępność konkretnych kolekcji zmienia się, dlatego przed wykorzystaniem materiału trzeba przeczytać opis i warunki udostępnienia na stronie danego obiektu.
- Wpisz polską nazwę miejscowości oraz dopisek „powiat pilski”.
- Powtórz wyszukiwanie z nazwą „Wysoka Krajna”, która doprecyzowuje region.
- Przejrzyj wyniki dla haseł związanych z kościołem, rynkiem, pocztówką i fotografią.
- Otwórz kartę obiektu, aby sprawdzić miejsce, datę, autora oraz zasady reprodukcji.
Czy nazwa Weißeck pomaga znaleźć fotografie okupacyjne?
Tak, nazwa Weißeck pomaga w wyszukiwaniu materiałów z lat 1942-1945, ponieważ w tym okresie Wysoka nosiła niemiecką nazwę. Należy łączyć ją z polskimi wariantami i dopiskiem regionalnym, aby ograniczyć ryzyko pomylenia miejscowości.
Ten wątek historyczny rozwija artykuł Weißeck: Wysoka w czasie okupacji. Przy każdym wyniku trzeba ponownie sprawdzić, czy opis mówi o Wysokiej koło Piły, a nie o innej miejscowości.
- Hasło „Weißeck” odnosi się do nazwy Wysokiej używanej w latach 1942-1945.
- Hasło „Wysoka pow. pilski” zmniejsza ryzyko błędnej identyfikacji zdjęcia.
- Hasło „Wysoka Krajna” wskazuje historyczny region związany z miastem.
- Połączenie kilku wariantów nazw daje większą szansę odnalezienia opisu archiwalnego.
Czy można wykorzystać zdjęcie z Wikimedia Commons?
Tak, fotografię oznaczoną CC BY-SA 3.0 PL można kopiować, publikować i przerabiać także komercyjnie, jeśli uzna się autorstwo, poda źródło i licencję oraz udostępni utwór zależny na tych samych warunkach. Dla zdjęcia z 1974 r. trzeba wskazać Bogusława Linettego i Archiwum Cyfrowe im. Józefa Burszty.
Jak działa CC BY-SA 3.0 PL w praktyce?
CC BY-SA 3.0 PL to licencja Creative Commons „Uznanie autorstwa - Na tych samych warunkach”, charakteryzująca się obowiązkiem atrybucji, podaniem licencji i zachowaniem identycznych warunków przy utworze zależnym. Nie oznacza ona braku autora ani dowolności w usuwaniu informacji o pochodzeniu zdjęcia.
Licencja Creative Commons BY-SA 3.0 Polska pozwala na korzystanie z utworu pod warunkiem uznania autorstwa oraz udostępniania opracowań na tych samych warunkach. - Creative Commons, „Uznanie autorstwa - Na tych samych warunkach 3.0 Polska”, 2008
- Uznanie autorstwa wymaga podania autora, czyli w tym przypadku Bogusława Linettego.
- Wskazanie źródła wymaga wymienienia Archiwum Cyfrowego im. Józefa Burszty i strony pliku.
- Podanie licencji oznacza oznaczenie CC BY-SA 3.0 PL oraz link do jej tekstu.
- Udostępnienie na tych samych warunkach dotyczy opracowania zdjęcia, na przykład kadrowanego zestawienia porównawczego.
Jak podpisać fotografię kościoła?
Podpis pod zdjęciem powinien brzmieć: „fot. Bogusław Linette, 1974, Archiwum Cyfrowe im. Józefa Burszty, CC BY-SA 3.0 PL”. Jeżeli publikacja zawiera link, należy prowadzić nim zarówno do strony pliku, jak i do tekstu licencji.
Samodzielne fotografie wnętrza kościoła są osobną sprawą. Przed fotografowaniem warto uszanować charakter miejsca, ustalić zasady z gospodarzem obiektu i nie wykonywać zdjęć w czasie liturgii, jeśli przeszkadzałoby to uczestnikom.
- Podaj autora i rok bez skracania informacji do samej nazwy „Commons”.
- Wymień Archiwum Cyfrowe im. Józefa Burszty jako źródło zbioru.
- Dodaj dokładne oznaczenie CC BY-SA 3.0 PL.
- Przy przeróbce zachowaj warunek udostępnienia na tej samej licencji.
Czego brakuje w archiwum zdjęć kościoła?
W przeglądanych zasobach Wikimedia Commons brakuje kolorowych fotografii fasady, wnętrza, belki tęczowej, ołtarza głównego i konfesjonału kościoła NMP Różańcowej w Wysokiej. Jest to istotna luka, ponieważ wyposażenie świątyni obejmuje blisko 50 figur świętych i aniołów przypisywanych warsztatowi Ephraima Gerlacha z Chełmna.
Dlaczego wnętrze kościoła zasługuje na dokumentację?
Wnętrze kościoła łączy późnobarokowe i rokokowe wyposażenie z XVIII wieku z elementami jednolitego wystroju około 1729 r. W źródłach wymieniane są ołtarz główny ze starszym obrazem Matki Boskiej Śnieżnej, trzy ołtarze boczne, stalle, ambona, chrzcielnica oraz belka tęczowa z grupą Ukrzyżowania.
Brak zdjęcia nie oznacza braku zabytku. Oznacza tylko, że publiczna dokumentacja internetowa nie pokazuje jeszcze ważnych elementów tego wnętrza.
- Belka tęczowa z krucyfiksem jest elementem wyposażenia związanym z warsztatem Ephraima Gerlacha.
- Blisko 50 figur świętych i aniołów stanowi rozpoznawalny zespół rzeźbiarski kościoła.
- Konfesjonał z ciemnego drewna ma kartusz z herbem Grzymała i dekorację wolutową.
- Ołtarz główny mieści starszy obraz Matki Boskiej Śnieżnej z pierwszej połowy XVII wieku.
Historia wyposażenia współbrzmi z patronatem świątyni, który wyjaśnia tekst różaniec i patronat kościoła.
Jak udostępnić własne stare zdjęcia?
Własne stare zdjęcia można udostępnić w Wikimedia Commons po przygotowaniu opisu miejsca, przybliżonej daty, autora oraz wybraniu licencji. Jeżeli fotografia pochodzi z rodzinnego albumu, należy najpierw ustalić, kto ma prawa do zdjęcia i czy osoby widoczne na fotografii nie wymagają dodatkowej ostrożności przy publikacji.
Największą wartość mają kadry, które da się osadzić w miejscu i czasie: widok fasady, wnętrza, muru, dawnego klasztoru albo ulic prowadzących do kościoła. Dawny klasztor przebudowano w XIX i XX wieku na plebanię, dlatego fotografie jego bryły mogą uzupełniać opowieść o całym zespole.
- Odszukaj najstarszą dostępną odbitkę i sprawdź, czy na odwrocie nie ma daty lub opisu.
- Zapisz miejsce wykonania zdjęcia jako Wysoka w powiecie pilskim, jeśli masz ku temu pewność.
- Opisz widoczne elementy rzeczowo, na przykład mur, bramę, dzwonnicę albo kościół.
- Podaj autora albo zaznacz uczciwie, że autor pozostaje nieznany.
- Wybierz licencję dopiero po ustaleniu, czy masz prawo udostępnić fotografię.
Archiwalne zdjęcie staje się źródłem dla innych osób wtedy, gdy obok obrazu zachowuje się jego opis, autorstwo i licencję.
Najczęściej zadawane pytania
Pod jaką nazwą szukać zdjęć Wysokiej z czasów okupacji?
W latach 1942-1945 Wysoka nosiła niemiecką nazwę Weißeck. W wyszukiwarkach archiwów dobrze wpisać równolegle „Weißeck”, „Wysoka powiat pilski” i „Wysoka Krajna”, aby ograniczyć wyniki dotyczące innych miejscowości.
Po znalezieniu obiektu trzeba sprawdzić opis miejsca, autora oraz datę. Sama niemiecka nazwa nie gwarantuje, że fotografia przedstawia właściwą Wysoką.
Czy w Commons są kolorowe zdjęcia wnętrza kościoła?
W przeglądanych zasobach wskazanych dla tego kościoła nie ma kolorowych zdjęć wnętrza, belki tęczowej, ołtarza ani konfesjonału. Są natomiast fotografie zewnętrzne dzwonnicy, muru i bramy.
Przed publikacją nowego zdjęcia warto sprawdzić aktualny stan kategorii Wikimedia Commons, ponieważ zasób może zostać uzupełniony przez innych użytkowników.
Czy zdjęcie podpisane „Wysoka” zawsze pokazuje kościół NMP Różańcowej?
Nie, ponieważ w Polsce występuje kilka miejscowości o nazwie Wysoka, w tym Wysoka na Śląsku. Właściwy obiekt rozpoznasz po powiecie pilskim, wezwaniu NMP Różańcowej oraz ryglowej dzwonnicy stojącej przy kościele.
Zdjęć przypisanych do innej Wysokiej nie należy wykorzystywać jako ilustracji kościoła na Krajnie. Pomocne są także dwie niskie wieże fasady i mur z dwiema bramami.
Kim jest autor współczesnych zdjęć oznaczony jako MOs810?
MOs810 to nazwa użytkownika wskazana przy współczesnych fotografiach muru, bramy i dzwonnicy w Wikimedia Commons. Przy użyciu tych zdjęć należy zachować taki podpis autora, jaki znajduje się w opisie konkretnego pliku.
Fotografie MOs810 oznaczono licencją CC BY-SA 3.0, co wymaga atrybucji i sprawdzenia warunków przy każdym wykorzystaniu.
Jak rozpoznać, czy stara fotografia pokazuje dzwonnicę w Wysokiej?
Najpierw porównaj widoczny szachulec, dach namiotowy oraz relację dzwonnicy do muru i fasady kościoła. Następnie sprawdź opis miejscowości i powiat, ponieważ sama konstrukcja ryglowa nie wystarcza do pewnej identyfikacji.
Pomocne będą zdjęcia współczesne oraz opis dzwonnicy datowanej prawdopodobnie na lata 1760-1766. Nie należy jednak wyciągać wniosków o dawnym stanie budynku wyłącznie z jakości pojedynczej odbitki.
Ewa Lubańska - mieszkam w Pile i od lat opisuję kościoły oraz dawne miasteczka Krajny, zwracając uwagę na drewniane dzwonnice, mury przykościelne i rzeźbione wyposażenie.
Aktualizacja: październik 2026
Źródła i literatura
- Wikimedia Commons - fotografia Bogusława Linettego: ryglowa dzwonnica i barokowy kościół parafialny w Wysokiej, 1974.
- Creative Commons - Uznanie autorstwa, Na tych samych warunkach 3.0 Polska, 2008.
- Region Wielkopolska - Kościół pw. NMP Różańcowej w Wysokiej, dostęp 2026.
- Szukaj w Archiwach - Naczelna Dyrekcja Archiwów Państwowych, dostęp 2026.
- Polona - Biblioteka Narodowa, dostęp 2026.
- Zdjęcie wyróżniające: MOs810, CC BY-SA 3.0, Wikimedia Commons, strona pliku.




