Przebudowa kościoła w latach 1799-1802 - nowe oblicze świątyni

Tekst: · aktualizacja

Spis treści

Przebudowa kościoła w latach 1799-1802 - co zmieniła w Wysokiej?

Przebudowa kościoła w Wysokiej w latach 1799-1802 nadała świątyni rozpoznawalny detal klasycystyczny: portyk wgłębny z parą kolumn, datowany na około 1800 r. Kościół NMP Różańcowej pozostał jednak budowlą barokową, z dwiema niskimi wieżami, trzema nawami i XVIII-wiecznym wyposażeniem. Daty prac podaje katalog Region Wielkopolska.

Co podaje katalog Region Wielkopolska?

Według katalogu Region Wielkopolska w latach 1799-1802 przeprowadzono gruntowną przebudowę kościoła NMP Różańcowej w Wysokiej. Ten sam opis wiąże z przełomem XVIII i XIX wieku powstanie klasycystycznego portyku wgłębnego z parą kolumn, umieszczonego w fasadzie około 1800 r.

To ważne rozróżnienie: źródło podaje daty przebudowy i wskazuje widoczny element fasady, lecz nie wymienia architekta, fundatora ani wykonawców. Nie opisuje też krok po kroku pełnego zakresu robót. Najuczciwiej czytać tę informację przez to, co można zobaczyć na miejscu: klasycystyczny porządek wejścia zestawiono z późnobarokową bryłą świątyni.

  • Rok 1799 - jest początkiem datowanego w katalogu okresu gruntownej przebudowy kościoła.
  • Rok 1802 - zamyka trzyletni przedział prac wskazany przez Region Wielkopolska.
  • Około 1800 r. - to datowanie portyku klasycystycznego z parą kolumn.
  • Fasada kościoła - stanowi najczytelniejszy ślad połączenia późnego baroku i klasycyzmu.
  • Kościół NMP Różańcowej w Wysokiej - jest dawną świątynią klasztorną kanoników regularnych, a obecnie kościołem parafialnym.

Przebudowę kościoła w latach 1799-1802 oraz portyk z około 1800 r. odnotowuje regionalny katalog zabytków Region Wielkopolska, 2026.

W architekturze sakralnej Krajny taki detal ma znaczenie większe, niż sugeruje sama para kolumn. Wprowadza spokojniejszą, bardziej symetryczną kompozycję przy wejściu. Nie zamienia jednak całej świątyni w budowlę klasycystyczną.

Kto przeprowadził przebudowę kościoła?

Nie wiadomo, kto przeprowadził przebudowę kościoła w Wysokiej, ponieważ dostępne źródła nie podają nazwiska architekta, wykonawcy ani fundatora prac z lat 1799-1802. Katalog Region Wielkopolska zachowuje datę robót oraz informację o portyku z około 1800 r.

Brak nazwiska nie przekreśla wartości tego etapu dziejów. Przeciwnie, zachęca do ostrożnego oddzielenia faktu od przypuszczenia. Można wskazać konkretny okres robót i konkretny element fasady, ale nie należy dopowiadać motywów przebudowy ani jej domniemanego autora.

  • Architekt przebudowy - nie został wskazany w dostępnych opisach świątyni.
  • Fundator przebudowy - nie jest wymieniony przez przywołane źródła regionalne.
  • Zakres robót - źródła określają go jako gruntowny, bez technicznego wykazu prac.
  • Portyk wgłębny - jest udokumentowanym rezultatem widocznym od strony fasady.

Kasata klasztoru w 1785 r. - co wydarzyło się przed przebudową?

Kasata klasztoru w 1785 r. oznaczała likwidację wspólnoty kanoników regularnych przez władze pruskie. Między tym wydarzeniem a przebudową z lat 1799-1802 upłynęło 14 lat, lecz źródła nie pozwalają stwierdzić, że kasata była bezpośrednią przyczyną późniejszych prac budowlanych.

Jak zmieniła się funkcja dawnego kościoła klasztornego?

Kościół w Wysokiej jest dziś świątynią parafialną pod wezwaniem Najświętszej Maryi Panny Różańcowej w diecezji bydgoskiej. Źródła opisują go jako dawny kościół klasztorny kanoników regularnych, ale nie podają daty, w której zmienił funkcję na parafialną.

Ta ostrożność ma znaczenie. Historia miejsc sakralnych często składa się z kilku równoległych procesów: zmienia się opieka nad budynkiem, funkcje zabudowań i sposób użytkowania wnętrza, lecz nie każda zmiana ma zachowany dokument z dokładną datą.

  • Kanonicy regularni - zostali sprowadzeni do Wysokiej w 1695 r. według katalogu Region Wielkopolska.
  • Kasata klasztoru - nastąpiła w 1785 r. z decyzji władz pruskich.
  • Kościół parafialny - współcześnie nosi wezwanie NMP Różańcowej i należy do diecezji bydgoskiej.
  • Dawny klasztor - przebudowano w XIX i XX wieku na plebanię.
  • Wysoka - zachowała w jednym zespole kościół, dawny klasztor, mur i ryglową dzwonnicę.

Czego nie wolno łączyć bez źródła?

Nie należy twierdzić, że kasata klasztoru automatycznie wywołała przebudowę kościoła, ponieważ między faktami istnieje następstwo czasu, ale źródła nie wskazują związku przyczynowego. Kasata miała miejsce w 1785 r., a prace budowlane odnotowano dopiero w latach 1799-1802.

To przykład dobrej praktyki w czytaniu historii lokalnej: data nie jest jeszcze wyjaśnieniem. Wiemy, że Królestwo Prus zlikwidowało klasztor w 1785 r. Wiemy też, że później przeprowadzono przebudowę. Nie wiemy natomiast, czy remont wynikał z tej decyzji, ze stanu budowli, z nowych potrzeb parafii czy z innego powodu.

  • Kasata 1785 r. - jest potwierdzonym wydarzeniem w dziejach klasztoru.
  • Przebudowa 1799-1802 - jest potwierdzonym etapem dziejów samego kościoła.
  • Przyczyna robót - nie została opisana w dostępnych źródłach.
  • Zmiana wnętrza - nie może być przypisana przebudowie bez dokumentacji.

Portyk wgłębny - czym jest i gdzie go zobaczyć?

Portyk wgłębny to część wejściowa wsparta na kolumnach, cofnięta w lico fasady, a nie wysunięta przed budynek. W kościele NMP Różańcowej w Wysokiej portyk ma parę kolumn, klasycystyczny charakter i datowanie około 1800 r. (Region Wielkopolska, 2026).

Jak odróżnić portyk wgłębny od portyku wysuniętego?

Portyk wgłębny rozpoznasz po tym, że kolumny i wejście mieszczą się w cofnięciu ściany fasady, natomiast portyk wysunięty tworzy przed budynkiem wyraźny przedsionek. W Wysokiej należy patrzeć na relację między parami kolumn a płaszczyzną frontowej ściany.

Nie jest to kruchta. Kruchta zwykle stanowi odrębnie wyodrębnioną przestrzeń przy wejściu, podczas gdy portyk jest przede wszystkim kompozycją architektoniczną wejścia. Słownik terminologiczny sztuk pięknych PWN opisuje portyk jako element oparty na kolumnach lub filarach; określenie „wgłębny” wskazuje na jego cofnięcie w fasadę.

Element Położenie Jak wygląda z boku? Przykład w Wysokiej
Portyk wgłębny Cofnięty w fasadę Nie wysuwa silnie linii budynku Wejście z parą kolumn, około 1800 r.
Portyk wysunięty Wysunięty przed fasadę Tworzy widoczny przedsionek Nie jest opisem portyku kościoła w Wysokiej
Kruchta Przestrzeń przy wejściu Może być przybudówką Nie należy utożsamiać jej automatycznie z portykiem
  • Para kolumn - jest najprostszym znakiem rozpoznawczym portyku w Wysokiej.
  • Cofnięcie wejścia - odróżnia portyk wgłębny od wysuniętego portyku antycznego.
  • Około 1800 r. - jest datowaniem portyku przekazanym przez Region Wielkopolska.
  • Klasycyzm - odwołuje się tu do porządku, symetrii i spokojnej formy wejścia.

Dlaczego para kolumn ma klasycystyczny charakter?

Para kolumn ma klasycystyczny charakter, ponieważ organizuje wejście za pomocą symetrii i czytelnego porządku, nawiązującego do form antycznych. W Wysokiej ten detal z około 1800 r. kontrastuje z późnobarokową bryłą kościoła i jego narożnymi wieżami.

Portyk z parą kolumn z około 1800 r. jest klasycystycznym detalem na fasadzie barokowego kościoła w Wysokiej - Region Wielkopolska, 2026.

Klasycyzm nie oznacza tu całkowitej rezygnacji z wcześniejszej architektury. To raczej nowy akcent wpisany w istniejący budynek. Właśnie dlatego fasada jest tak wdzięczna do oglądania: pokazuje spotkanie dwóch języków formy bez potrzeby domyślania się niepotwierdzonych przebudów.

  • Symetria kolumn - porządkuje główną oś wejścia.
  • Umiar dekoracji - odróżnia klasycystyczny detal od bardziej ruchliwych form barokowych.
  • Antyczny wzorzec - stanowi źródło klasycystycznego sposobu komponowania portyku.
  • Fasada kościoła - łączy ten detal z dwiema niskimi wieżami po bokach.

Barok i klasycyzm - jak rozpoznać style na jednej fasadzie?

Kościół NMP Różańcowej w Wysokiej jest opisywany jako barokowy lub późnobarokowy, natomiast portyk wgłębny z około 1800 r. ma charakter klasycystyczny. Barok rozpoznasz po trójnawowej bryle i dwóch wieżach, klasycyzm po symetrycznej parze kolumn przy wejściu.

Co pozostało barokowe w kościele w Wysokiej?

Barokowe pozostają najważniejsze cechy bryły kościoła: układ trójnawowy, wydłużone prezbiterium, zakrystia w osi oraz dwie niskie wieże w narożach fasady. Opis tych elementów podaje hasło o Wysokiej, a katalog Region Wielkopolska określa styl świątyni jako barok lub późny barok.

Barok nie ogranicza się do fasady. We wnętrzu widoczne są późnobarokowe i rokokowe elementy wyposażenia z XVIII wieku. Ołtarz główny, ołtarze boczne, stalle, ambona, chrzcielnica oraz grupa Ukrzyżowania na łuku tęczowym budują obraz świątyni, która zachowała bogaty, osiemnastowieczny charakter.

  • Trzy nawy - tworzą podstawowy układ przestrzenny świątyni.
  • Wydłużone prezbiterium - prowadzi główną oś budynku ku części ołtarzowej.
  • Dwie niskie wieże - zajmują naroża fasady i są widoczne z zewnątrz.
  • Wyposażenie XVIII-wieczne - obejmuje późnobarokowe i rokokowe elementy wnętrza.
  • Ołtarz główny - zawiera starszy obraz Matki Boskiej Śnieżnej z pierwszej połowy XVII wieku.

Opis dwie wieże i trzy nawy pomaga zauważyć, że portyk nie jest jedynym ważnym elementem fasady. Jest późniejszym detalem, ale nie usuwa barokowego charakteru całej kompozycji.

Co oznaczają sklepienia żaglaste na gurtach?

Sklepienia żaglaste na gurtach to układ, w którym pola sklepienne mają formę zbliżoną do rozpiętego żagla, a gurty - poprzeczne łuki - dzielą i podpierają kolejne przęsła. W kościele w Wysokiej sklepienia te należą do opisu architektury wnętrza, lecz źródła nie datują ich osobno względem przebudowy 1799-1802.

W oglądaniu wnętrza najlepiej zacząć od osi nawy, potem podnieść wzrok ku kolejnym polom sklepienia. Nie trzeba znać specjalistycznego słownictwa, by dostrzec rytm łuków. Termin pomaga jednak nazwać to, co widzi się nad głową.

  • Sklepienie żaglaste - tworzy wypukłe pole między podporami i łukami.
  • Gurt - jest łukiem poprzecznym porządkującym sklepienie na przęsła.
  • Wnętrze kościoła - łączy rozwiązanie konstrukcyjne z bogatym wyposażeniem XVIII wieku.
  • Przebudowa 1799-1802 - nie została w źródłach powiązana wprost ze zmianą sklepień.

Przebudowa wnętrza - czy źródła potwierdzają zmiany?

Nie wiadomo, w jakim stopniu przebudowa z lat 1799-1802 zmieniła wnętrze kościoła, ponieważ dostępne opisy nie podają wykazu prac prowadzonych wewnątrz. Wiadomo natomiast, że istotna część wyposażenia jest starsza: jednolity zespół barokowy datuje się na około 1729 r., a rzeźby wiąże się z warsztatem Ephraima Gerlacha.

Jakie wyposażenie jest starsze od przebudowy?

Starsze od przebudowy są elementy osiemnastowiecznego wyposażenia: ołtarz główny, trzy ołtarze boczne, stalle, ambona, chrzcielnica i grupa Ukrzyżowania na łuku tęczowym. Opis Wysokiej datuje jednolity zespół barokowy na około 1729 r., czyli przed pracami z lat 1799-1802.

Warto rozdzielić dwie daty, które mogą pozornie się kłócić. Około 1729 r. odnosi się do jednolitego wyposażenia barokowego, a serwis „Zabytki z drewna” Diecezji Bydgoskiej wiąże wykonanie wyposażenia z warsztatem Ephraima Gerlacha działającym około 1741-1773. Źródła mogą opisywać różne etapy powstawania dekoracji, dlatego nie należy ich na siłę scalać w jedną datę.

  • Ołtarz główny - zawiera obraz Matki Boskiej Śnieżnej z pierwszej połowy XVII wieku.
  • Trzy ołtarze boczne - należą do opisywanego zespołu barokowego.
  • Stalle i ambona - są częścią XVIII-wiecznego wyposażenia wnętrza.
  • Chrzcielnica - została wymieniona w opisie jednolitego wyposażenia kościoła.
  • Grupa Ukrzyżowania - znajduje się na łuku tęczowym.

Co zobaczyć przy belce tęczowej i figurach Gerlacha?

Przy belce tęczowej należy zwrócić uwagę na krucyfiks oraz na zespół rzeźb przypisywany warsztatowi Ephraima Gerlacha z Chełmna. Serwis Diecezji Bydgoskiej „Zabytki z drewna” informuje o blisko 50 figurach świętych i aniołów we wnętrzu kościoła.

To jeden z najcenniejszych powodów, by nie ograniczać wizyty do fasady. Portyk pokazuje zmianę około 1800 r., a rzeźby pozwalają zobaczyć wcześniejszy, późnobarokowy świat świątyni. W ciemnym drewnie zachował się też konfesjonał z kartuszem herbu Grzymała rodu Smoguleckich i wolutami.

  • Ephraim Gerlach - prowadził warsztat rzeźbiarski w Chełmnie około 1741-1773.
  • Blisko 50 figur - przedstawia świętych i aniołów w wystroju świątyni.
  • Belka tęczowa - nosi ozdobny krucyfiks i wyznacza granicę między nawą a prezbiterium.
  • Konfesjonał z herbem Grzymała - jest wykonany z ciemnego drewna i ma dekorację wolutową.

Oś czasu kościoła w Wysokiej - gdzie mieści się przebudowa?

Przebudowa kościoła w latach 1799-1802 znajduje się między kasatą klasztoru kanoników regularnych w 1785 r. a budową chóru muzycznego w latach 1926-1939. Jest jedną z najlepiej datowanych zmian w historii świątyni, choć początki jej budowy źródła podają rozbieżnie.

Jakie daty tworzą historię świątyni?

Historię kościoła można czytać jako serię sześciu wyraźnych etapów: sprowadzenie kanoników regularnych, budowę świątyni, powstanie wyposażenia, wzniesienie dzwonnicy, kasatę klasztoru i przebudowę fasady. Kolejne zmiany pokazują, że budynek nie jest jedną zamrożoną datą.

  1. 1695 r. - Apolinara Tuczyńska sprowadziła do Wysokiej kanoników regularnych według Region Wielkopolska.
  2. 1707-1729 r. - źródła lokują w tym szerokim przedziale budowę kościoła i klasztoru.
  3. Około 1729 r. - datowane jest jednolite barokowe wyposażenie wnętrza.
  4. 1760-1766 r. - prawdopodobnie z tego okresu pochodzi szachulcowa dzwonnica.
  5. 1785 r. - władze pruskie zlikwidowały klasztor kanoników regularnych.
  6. 1799-1802 r. - przeprowadzono gruntowną przebudowę kościoła.
  7. 1926-1939 r. - zbudowano chór muzyczny.

Po obejrzeniu kościoła można spojrzeć także na Wysoką pod nazwą Weißeck, by lepiej osadzić dzieje świątyni w późniejszej historii miasta. To osobny rozdział, nie część przebudowy z przełomu XVIII i XIX wieku.

Dlaczego daty budowy kościoła są rozbieżne?

Daty budowy kościoła są rozbieżne, ponieważ Region Wielkopolska podaje lata 1707-1715, Wikipedia wskazuje 1727-1729, a „Zabytki z drewna” rok 1727. Najbezpieczniejszy zapis brzmi więc: budowa kościoła jest sytuowana w źródłach między 1707 a 1729 r.

Inaczej wygląda data przebudowy. Region Wielkopolska precyzyjnie wskazuje lata 1799-1802, dlatego nie należy mieszać ich z datami pierwotnej budowy. Więcej szczegółów zbiera artykuł o haśle rozbieżne daty budowy kościoła.

  • 1707-1715 - to przedział budowy podany przez Region Wielkopolska.
  • 1727-1729 - to datowanie przywoływane przez opis Wysokiej w Wikipedii.
  • 1727 - to pojedynczy rok budowy podany przez „Zabytki z drewna”.
  • 1799-1802 - to osobna, późniejsza data gruntownej przebudowy.

Kiedy zbudowano chór muzyczny w kościele?

Chór muzyczny w kościele w Wysokiej zbudowano w latach 1926-1939, według katalogu Region Wielkopolska. Jest to późniejszy etap niż przebudowa z lat 1799-1802 i nie powinien być z nią utożsamiany.

  • Chór muzyczny - pochodzi z lat 1926-1939.
  • Portyk klasycystyczny - jest wcześniejszy o ponad stulecie i datowany na około 1800 r.
  • Ryglowa dzwonnica - pochodzi prawdopodobnie z lat 1760-1766.
  • Mur przykościelny - jest XVIII-wiecznym elementem otoczenia kościoła z dwiema bramami.

Fasada kościoła w Wysokiej - jak oglądać ją krok po kroku?

Fasadę kościoła w Wysokiej najlepiej oglądać w pięciu krokach: najpierw oś wejścia i portyk, potem kolumny, wieże, mur oraz ryglową dzwonnicę. Kościół stoi przy pl. św. Jana Pawła II 1, 89-320 Wysoka; przed wizytą należy sprawdzić aktualną dostępność świątyni w karcie parafii Diecezji Bydgoskiej.

Jak przejść od portyku do dzwonnicy?

Zacznij od ustawienia się na osi portyku, następnie policz dwie kolumny i sprawdź, czy wejście cofa się w fasadę. Dopiero potem porównaj spokojny, klasycystyczny detal z dwiema narożnymi wieżami oraz XVIII-wieczną dzwonnicą szachulcową.

  1. Stań przed wejściem - ustaw się tak, aby widzieć równocześnie parę kolumn i główną oś fasady.
  2. Sprawdź cofnięcie portyku - zauważ, że kolumny nie tworzą daleko wysuniętego przedsionka przed budynkiem.
  3. Porównaj dwie wieże - zobacz ich położenie w narożach fasady i barokowy charakter bryły.
  4. Obejdź mur przykościelny - XVIII-wieczny mur ma dwie bramy i tworzy własną przestrzeń dziedzińca.
  5. Znajdź dzwonnicę ryglową - jej ciemne belki konstrukcji szkieletowej kontrastują z jasnym tynkiem.
  6. Wejdź do wnętrza tylko, gdy jest dostępne - zachowaj ciszę i nie zakłócaj nabożeństw ani liturgii.

Czego szukać w otoczeniu świątyni?

W otoczeniu świątyni szukaj trzech elementów: muru z dwiema bramami, dawnego klasztoru przebudowanego na plebanię oraz dzwonnicy szachulcowej z dachem namiotowym. Razem z kościołem tworzą one czytelny zespół dawnej architektury sakralnej Krajny.

Do porównania form architektonicznych może przydać się tekst o gotyckiej farze w Brodnicy dla porównania. Nie jest ona częścią dziejów Wysokiej, ale pozwala zobaczyć różnicę między gotycką wertykalnością a późnobarokową bryłą świątyni w Wysokiej.

  • Mur z XVIII wieku - otacza dziedziniec przykościelny i posiada dwie bramy.
  • Dzwonnica szachulcowa - ma konstrukcję ryglową i dach namiotowy.
  • Dzwony - pochodzą z XVII i XIX wieku według opisów obiektu.
  • Dawny klasztor - jest wolnostojącym budynkiem na planie prostokąta, przekształconym w plebanię.

Portyk warto obejrzeć jeszcze raz przy wyjściu. Wtedy łatwiej dostrzec, że portyk klasycystyczny z ok. 1800 r. nie konkuruje z barokową świątynią, lecz zapisuje jej późniejszy rozdział.

Najczęściej zadawane pytania

Czy kościół w Wysokiej jest barokowy czy klasycystyczny?

Kościół jest opisywany jako barokowy lub późnobarokowy. Klasycystyczny charakter ma przede wszystkim portyk wgłębny z parą kolumn, powstały około 1800 r. podczas przebudowy.

Najlepiej mówić więc o barokowej świątyni z klasycystycznym detalem fasady. Dwie niskie wieże, trzy nawy i XVIII-wieczne wyposażenie pozostają ważnymi cechami barokowego zespołu.

Gdzie sprawdzić status zabytku kościoła w Wysokiej?

Status obiektu zabytkowego można wyszukać w państwowym portalu Narodowego Instytutu Dziedzictwa zabytek.pl. Pomocne będzie wyszukiwanie po miejscowości Wysoka i adresie pl. św. Jana Pawła II 1.

Numeru wpisu do rejestru nie należy podawać bez sprawdzenia go w aktualnym wykazie. Portal NID pozwala dotrzeć do opisu oraz danych administracyjnych obiektu.

Dlaczego kościół ma obraz Matki Boskiej Śnieżnej, skoro patronką jest NMP Różańcowa?

Wezwaniem parafii jest Najświętsza Maryja Panna Różańcowa, a w ołtarzu głównym znajduje się starszy obraz Matki Boskiej Śnieżnej z pierwszej połowy XVII wieku. To dwa różne tytuły maryjne obecne w jednym kościele.

Wezwanie świątyni określa jej patronalny charakter, natomiast obraz jest elementem historycznego wyposażenia ołtarza. Źródła opisują oba fakty osobno, bez potrzeby przeciwstawiania ich sobie.

Czy dzwonnica w Wysokiej jest częścią przebudowy z 1799-1802?

Nie, dzwonnica jest starsza od przebudowy kościoła. Źródła datują ją prawdopodobnie na lata 1760-1766, podczas gdy gruntowna przebudowa świątyni przypadła na lata 1799-1802.

To wolnostojąca dzwonnica szachulcowa, czyli ryglowa, z dachem namiotowym. Warto oglądać ją jako osobny element zespołu przykościelnego.

Jakie informacje sprawdzić przed zwiedzaniem kościoła?

Przed wizytą sprawdź aktualną dostępność świątyni oraz godziny nabożeństw w karcie parafii na stronie Diecezji Bydgoskiej. Godziny otwarcia dla zwiedzających mogą się zmieniać i nie powinny być odtwarzane z dawnych wpisów.

Najspokojniej wybrać porę poza Mszą lub innym nabożeństwem. Kościół jest przede wszystkim miejscem kultu, dlatego podczas oglądania wnętrza należy zachować ciszę.

Czy w Wysokiej zachował się dawny klasztor?

Tak, zachował się dawny klasztor, prawdopodobnie z pierwszej połowy XVIII wieku. W XIX i XX wieku przebudowano go na plebanię.

Budynek jest wolnostojący, ma plan prostokąta i dach dwuspadowy. Jego obecność pomaga zrozumieć, dlaczego kościół był kiedyś świątynią klasztorną kanoników regularnych.

Ewa Lubańska - mieszkam w Pile i od lat opisuję kościoły oraz dawne miasteczka Krajny, zwracając uwagę na ich architekturę, drewniane dzwonnice i rzeźbione wyposażenie.

Aktualizacja: październik 2026

Źródła i literatura

  1. Region Wielkopolska, „Kościół pw. NMP Różańcowej w Wysokiej”, dostęp 2026.
  2. Wikipedia, „Wysoka (miasto)”, dostęp 2026.
  3. Zabytki z drewna, Diecezja Bydgoska, „Kościół pw. Najświętszej Maryi Panny Różańcowej”, dostęp 2026.
  4. Krystyna Kubalska-Sulkiewicz, Monika Bielska-Łach, Anna Manteuffel-Szarota, red., Słownik terminologiczny sztuk pięknych, PWN, 1996.
  5. Narodowy Instytut Dziedzictwa, portal zabytek.pl, dostęp 2026.
  6. Zdjęcie wyróżniające: MOs810, CC BY-SA 3.0, Wikimedia Commons, strona pliku.
Ewa Lubańska
Ewa Lubańska

Ewa Lubańska mieszka w Pile i od lat opisuje kościoły i dawne miasteczka Krajny, z ich drewnianymi dzwonnicami, murami przykościelnymi i rzeźbionym wyposażeniem. Wysoka jest dla niej wyjątkowa: dawny klasztor kanoników regularnych, ryglowa dzwonnica i blisko pięćdziesiąt figur z pracowni Ephraima Gerlacha. Nie jest historyczką sztuki, przewodniczką z uprawnieniami ani osobą duchowną, nie pracuje też dla parafii. Korzysta z karty parafii na stronie Diecezji Bydgoskiej, serwisu „Zabytki z drewna”, katalogu regionwielkopolska.pl i Wikipedii. Gdy źródła się różnią, jak przy dacie budowy kościoła, podaje wszystkie wersje. Każdą poprawkę zapisuje z datą.

Articles: 142